AZERBEIDZJAN

Terug naar de Sovjet Unie in Ivanovka

Theater in Ivanovka - Azerbeidzjan

Privet! Spelende kinderen groeten ons in het Russisch. We zwaaien terug en lopen het centrale plein op dat ooit indrukwekkend geweest moet zijn. In betere tijden, voordat de verf van het theater begon af te bladderen en de fontein droog kwam te staan. Over de weg vol gaten rijdt een oude truck die landarbeiders naar huis brengt. We nemen je mee naar Ivanovka, een klein dorpje in Azerbeidzjan waar de Sovjet Unie nooit ophield te bestaan.

Deze tijdcapsule ligt op zo’n 3 uur rijden van hoofdstad Baku, in het midden van Azerbeidzjan. Het is geen plek voor een lange, ontspannen vakantie, maar wel één van de laatste plekken waar je het Sovjet communisme kunt ervaren – voordat het ten onder gaat aan corruptie en diefstal.

Verbannen door de Tsaar

Om Ivanovka goed te begrijpen, doen we eerst een stap terug in de tijd. Halverwege de 19e eeuw werden de Molokanen door Tsaar Nicolaas I verbannen uit Rusland vanwege onenigheid met de Russisch Orthodoxe Kerk. Deze onenigheid ging over het christelijke geloof en bijbehorende tradities: Molokanen richtten hun gebeden niet tot Jezus maar direct tot God, ze volgden Joodse diëten, lieten hun kinderen besnijdenis ondergaan en beschouwden zaterdag als hun heilige dag.

Na de verbanning zochten de Molokanen een plek om een nieuw leven te beginnen. Die vonden ze in een landelijk deel van Azerbeidzjan, niet ver van de Caucasus. Hier, in de buurt van het plaatsje Ismailly, startten boer Ivan Pershin en zijn volgelingen een nieuwe commune: Ivanovka.

Oude huizen in Ivanovka - Azerbeidzjan

Collectieve boerderij

Ivanovka ontwikkelde zich al snel tot een Kolkhoz, een collectieve boerderij waar bijna iedereen in het dorp voor werkte. Ten tijde van de Sovjet Unie stonden de boeren een deel van de winst af aan de staat, de rest werd onderling verdeeld. Anders dan bij een staatsboerderij waren de boeren dus niet in dienst van de staat, waardoor ze ook niet verzekerd waren van een vast (en gelijk) inkomen. Wel mocht iedereen een klein stukje eigen land bewerken en enkele dieren houden.

Het systeem in Ivanovka functioneerde zo goed dat de plaatselijke voorzitter Nikolai Nikitin hoog opklom in de Communistische Partij van Azerbeidzjan. Hij werd zelfs een persoonlijke vriend van kameraad Heydar Aliyev, de latere president. Aliyev garandeerde de inwoners van Ivanovka dan ook dat ze volgens dit collectieve systeem mochten blijven werken zo lang ze dat wilden. De huidige president, Aliyev’s zoon Ilham, zet deze steun voort. Tot op de dag vandaag wordt de vriendschap met de Aliyevs dan ook breed uitgedragen.

Standbeeld van Heydar Aliyev in Ivanovka - Azerbeidzjan

Terug in de tijd

Als je het 3000 inwoners tellende Ivanovka bezoekt, stap je terug in de tijd. Terug naar de Sovjet Unie en terug naar de gloriedagen van de collectieve boerderij. Hier is de voertaal Russisch en zijn de rondfietsende kinderen blond. Het monument ter nagedachtenis aan de 300 lokale mannen die tijdens WOII als Sovjetsoldaat het leven lieten ziet er onderhouden uit. Verder is het straatbeeld in verval. Het centrale plein heeft een triestheid die je alleen in oud-Sovjetsteden ziet.

WOII monument in Ivanovka - Azerbeidzjan

Beeldin Ivanovka - Azerbeidzjan

Ook veel van de typische huizen liggen er weinig florissant bij. Oude auto’s en tractoren, loslopende kippen en een winkel die waarschijnlijk jaren geleden haar deuren sloot, complementeren het trieste aanzicht van wat ooit één van de best presterende collectieve boerderijen in de Sovjet Unie was.

Spelende kinderen in Ivanovka - Azerbeidzjan

Winkel uit Sovjet periode in Ivanovka - Azerbeidzjan

Toch is het juist deze aftakeling die een bezoek aan Ivanovka de moeite waard maakt. Daar waar in het rijke Baku het kapitalisme hoogtij viert, klampt men zich in Ivanovka vast aan communistisch idealisme. Omringd door een kapitalistische wereld lijkt het oude systeem, dat het leven vroeger aangenaam maakte, echter moeizaam stand te houden. De botsing van twee werelden geeft Ivanovka een bijzondere dimensie én zorgt tegelijkertijd voor spanningen.

Verkopers met lada's in Ivanovka - Azerbeidzjan

Afbrokkeling van het systeem

Veel oorspronkelijke inwoners zijn de afgelopen jaren teruggekeerd naar Rusland. Etnische Azeri namen hun plaats in. Door deze veranderende samenstelling van de bevolking en de economisch zware tijden brokkelt de steun voor de gemeenschappelijke boerderij af. Toch wil een groot deel van bevolking nog niet van privatisering weten.

Dat het systeem al lang niet meer functioneert, maken we op uit de verhalen van de Britse John die samen met zijn Russisch-Azerbeidzjaanse vrouw een guesthouse in Ivanovka runt.

Straat in Ivanovka - Azerbeidzjan

Tijdens een typisch Brits diner met mashed potatoes en sausages, vertellen John en Tanya over het dagelijks leven in het dorp. Het rendement van het land wordt steeds lager, waardoor steeds meer inwoners gedwongen worden om werk te zoeken buiten het dorp. Om diezelfde reden wordt er ook steeds meer groente en fruit gestolen.

In een gemeenschap die geroemd werd vanwege haar sociale ideologie ontstaat wantrouwen. Mensen die in een positie buiten de boerderij bemachtigen, profiteren van hun macht. Is het water op? Alleen tegen flinke betaling komt de waterboer direct een nieuwe voorraad brengen. Alweer geen internet? Alleen wanneer je de beambte in het plaatselijk betalingskantoortje iets extra’s toeschuift, zal hij of zij ervoor zorgen dat de rekening ook echt wordt betaald. Alleen familie en vrienden in de politiek kunnen betalingen aan corrupte lokale ambtenaren voorkomen.

Auto in Ivanovka - Azerbeidzjan

Verblijven in Ivanovka

Wil je deze bijzondere plek met eigen ogen zien? In dat geval is John & Tanya’s Howarth’s Guesthouse een erg fijne plek om te verblijven. Je kunt er slapen in één van de vijf kleine, maar schone kamers in de tuin. Als je hier langere tijd blijft, kun je dagtrips ondernemen naar bijvoorbeeld Lahic of Qabala.

In augustus vieren veel Azeri vakantie en vooraf reserveren is dan raadzaam. Gezien de betrouwbaarheid van de internetverbinding in Ivanovka kun je het best even bellen op 050-3771273.

Ivanovka zelf bereik je het beste met een taxi. Dit kan vanuit Baku, maar je kunt ook een shared taxi naar Ismailly nemen en daar in een lokale taxi naar Ivanovka stappen. Het zou zomaar kunnen dat de chauffeur niet weet waar hij moet zijn, bel in dat geval John en Tanya voor instructies in het Azeri en/of Russisch.

Guesthouse John & Tanya in Ivanovka - Azerbeidzjan

Gepubliceerd op 13 oktober 2016

Lees ook

2 Reacties

  • Reageer
    Anna
    13 oktober 2016 at 11:04

    Wat een ontzettend interessant artikel! Ik vind oude communistische plaatsen altijd heel bijzonder om te zien. Bedankt voor het delen van de bijzondere geschiedenis van Ivanovka!

    • Reageer
      Travelosophy
      14 oktober 2016 at 08:58

      Leuk om te horen! Dit soort plaatsen is inderdaad erg interessant. Vooral omdat het zo’n recente geschiedenis (of zelfs nog geen geschiedenis) is, waardoor je nog echt impact ervan ziet op hoe mensen zijn en leven.

    Laat een reactie achter