BRAZILIË

Rio de Janeiro’s donkere kant: een tour door favela Rocinha

Favela Rocinha in Rio de Janeiro - Brazilie

Zodra we achterop stappen, geven de chauffeurs van de motortaxi’s gas. In volle vaart rijden we door het drukke verkeer de heuvel op, een wijk in waar moord en verkrachting aan de orde van de dag zijn. Eenmaal boven kijken we uit over één van de grootste favela’s die Rio de Janeiro rijk is: Rocinha.

Op het moment dat wij hier zijn, in 2011, is de wijk in handen van drugsbendes. De spanning is te voelen en de kogelgaten zijn zichtbaar. Tegelijkertijd lijken veel mensen hier een normaal leven te leiden. Hoe dat eruit ziet in een beruchte wijk als Rocinha, zie je als je deelneemt aan een favela tour.

De favela’s van Rio de Janeiro

Rio de Janeiro is een stad vol kleuren, vol leven en vol schoonheid. Maar ook een stad vol contrasten tussen arm en rijk. Vanuit het arme Rocinha kijk je uit over de flats aan de overkant van de snelweg. Hier in Rocinha wonen mensen die elke dag hopen dat ze hun kinderen te eten kunnen geven. Daar wonen de rijke Carioca’s in luxe appartementen met uitzicht over de baai van Rio de Janeiro.

uitzicht_favela_rocinha_rio_de_janeiro

Als je in Rio om je heen kijkt, is de kans groot dat je oog al snel op een favela als Rocinha valt: een wirwar van straatjes en eenvoudige huizen, gebouwd tegen de groene heuvels. Favela’s zijn bij Rio gaan horen: de stad telt er meer dan 1000 en bijna een kwart van de bevolking woont in een favela. De wijken zijn ontstaan toen arme Brazilianen uit andere delen van het land naar Rio kwamen, op zoek naar een beter bestaan. Op de plekken waar zij simpele hutjes bouwden van het materiaal dat er voorhanden was, groeiden langzaam (en zonder plan) de wijken die we nu kennen als favela’s. Wijken vol armoede en geweld, maar ook met een sterk gemeenschapsgevoel.

Hoewel hier langzaam verandering in lijkt te komen, heeft de politie in veel favela’s weinig te zeggen. De macht ligt in handen van criminele organisaties als Amigos dos Amigos (ADA) en Comando Vermelho, die onderling in een felle strijd verwikkeld zijn. Veel kinderen gaan niet (of niet lang) naar school. Al jong worden ze gerekruteerd om hun geld te verdienen in de criminaliteit en opgeleid te worden tot volwaardig bendelid.

Naar favela Rocinha

Om je als toerist een beeld te vormen van het leven in de favela’s, kun je een favela tour boeken. Wij kozen voor een tour die ons naar Rocinha brengt, verrassend dicht bij het hippe Ipanema. Bij de door bendeleden bewaakte ingang van de wijk stappen we op motortaxi’s, geregeld door onze gids. Na een avontuurlijk tochtje naar het hoogste punt van deze wijk kijken we uit over de enorme favela.

ingang_favela_rocinha_rio_de_janeiro

Wat ons meteen opvalt, is hoe netjes het hier boven is. Hier zijn appartementen te huur voor prijzen die niet onderdoen voor prijzen in andere grote steden. Er is zelfs een atelier waar we binnen mogen kijken. Boven op de heuvel wonen de rijken, boven het afval en de viezigheid die verder naar beneden te vinden zijn.

Als we verder afdalen, zie we de favela dan ook veranderen. We lopen door smalle straatjes die tussen armoedige huizen door slingeren. In de muren zitten kogelgaten, op de grond ligt afval en het open riool zorgt voor stank. Boven onze hoofden loopt een ingewikkeld netwerk van stroomkabels die afgetapte stroom naar de woningen brengen.

Onderweg vertelt onze gids over hoe de bendes het leven in deze wijk controleren. Er gelden strenge regels. Zolang je je daaraan houdt, kun je hier een relatief normaal leven leiden. Zo komen we een groepje jonge jongens tegen dat muziek voor ons maakt. Maar hoe normaal dat ook lijkt, we mogen alleen een foto van ze maken nadat de AK-47 die achter ze staat uit het zicht geplaatst is.

muziek_en_kogelgaten_favela_rocinha_rio_de_janeiro

huizen_favela_rocinha_rio_de_janeiro

Ontwikkelingen in de favela’s

Kort na ons bezoek aan Rocinha is deze wijk gepacificeerd: honderden politieagenten vielen met tanks en helikopters de wijk binnen. Dit was onderdeel van de plannen van de overheid om Rio de Janeiro in de aanloop naar het WK veiliger te maken. Gedeeltelijk is dat gelukt. Ook voor toeristen zijn wijken als Rocinha aantrekkelijker geworden. Het is nu een edgy wijk waar bewoners hun appartementen aanbieden op Airbnb.

Er zijn echter ook signalen dat de massale politieoperatie de bewoners niet alleen maar goeds heeft gebracht. Hoewel de kopstukken van de drugsbendes uit de wijk vertrokken zijn, zijn veel jongere criminelen gebleven. Volgens sommigen hebben zij minder respect voor de gemeenschap en gebruiken ze meer geweld.

De politie lijkt dus nog steeds weinig grip te hebben op de favela. En de vraag is zelfs of dat wel zoveel beter zou zijn, want de overheid lijkt er maar niet in te slagen om de corruptie binnen de politie te bestrijden. Daarnaast zorgt de strijd tussen criminelen en politie voor meer onrust. Want hoe vreemd het ook mag klinken, onder het regime van de drugsbendes was er meestal wel rust, orde en zelfs elektriciteit en wifi in de wijk.

favela_rocinha_rio_de_janeiro

Favela tours: doen of niet doen?

Nu kun je je natuurlijk afvragen of je dat als toerist eigenlijk moet wel willen, rondgeleid worden door een wijk als Rocinha. Dit is een moeilijk punt, waar ik zelf ook nog niet echt een mening over heb kunnen vormen. Volgens onze gids steunen we met onze bijdrage maatschappelijke projecten en laten we mensen die in armoede leven zien dat ze niet vergeten worden. Dit is ook het gevoel dat we hier krijgen: iedereen die we tegenkomen begroet ons vriendelijk en mensen lijken graag te vertellen over hun wijk.

Toch voelt het vreemd om te gaan kijken naar de armoedige omstandigheden waarin mensen leven. Ook zou het ons niet verbazen als met ons geld onze veiligheid afgekocht wordt. In dat geval help je als toerist misschien alleen maar het systeem in stand te houden en dat is natuurlijk het laatste wat je wil.

Voor ons biedt deze favela tour in elk geval een inkijkje in de complexe problematiek waar Rio de Janeiro en Brazilië in het algemeen mee worstelen. Zolang problemen als corruptie, werkloosheid en een gebrek aan toegang tot goede scholen en universiteiten niet opgelost worden, zal er in Rio de Janeiro’s favela’s weinig veranderen.

Baai van Rio de Janeiro - Brazilië

Als je ook een favela tour wil maken, bedenk dan in elk geval dat veel wijken van Rio niet veilig zijn voor toeristen. Zorg er dus voor dat je altijd met een lokale gids de favela’s in gaat of check in elk geval even bij je ho(s)tel of de wijk die je op het oog hebt veilig genoeg is.

Gepubliceerd op 9 november 2016

Lees ook

Schrijf als eerste een reactie

Laat een reactie achter