DUITSLAND

Stilstaan bij de waanzin van de oude DDR in het nieuwe Berlijn

Stoplicht met ampelmännchen in Berlijn

Berlijn is een stad die je haat of die je juist in je hart sluit. In rauwe wijken als Kreuzberg hangen alcoholisten tegen muren vol graffiti en klappen hipsters hun laptops open in net geopende koffietentjes. Het gebied rondom Potsdamer Platz staat vol indrukwekkende moderne architectuur en weer andere wijken doen met hun statige oude gebouwen denken aan Parijs. Maar waar je ook bent, de littekens uit het DDR tijdperk zijn nooit ver weg.

We nemen je mee naar de plekken waar je kunt stilstaan bij de waanzin van dit verstikkende regime uit de recente geschiedenis. Vergeet Checkpoint Charlie en het DDR Museum – dit zijn de plekken waar je de Muur nog écht kunt voelen.

Tränenpalast

Aan de Reichtstagufer, in Mitte, vind je achter station Friedrichstrasse het zogenaamde Tränenpalast. Dit gebouw was in de tijd van de DDR een grenspost voor burgers die per trein van en naar het Westen wilden reizen. Achter de deurtjes van de controleposten wachtte immers de doorgang naar het in Westen gelegen station Friedrichstrasse.

Huilend namen DDR-burgers hier afscheid van familie en vrienden die bij de tweedeling van de stad in het Westen terecht waren gekomen. Oost-Berlijners konden alleen bij hoge uitzondering de trein naar het Westen nemen en de meesten van hen kwamen hier dan ook alleen om hun bezoek uit het Westen uit te zwaaien.

Tegenwoordig is de hal een museum waar je onder andere kunt zien hoe grenswachten te werk gingen met hun geraffineerde systeem van controle.

Buitenkant van het Tränenpalast - Berlijn

Binnenkant douanepoortje in het Tränenpalast - Berlijn

Douanepoortjes in het Tränenpalast - Berlijn

East Side Gallery

In het toeristische stadsdeel Mitte kun je zowel bij de Gedenkstätte Berliner Mauer op de Bernauer Strasse als het Topografie des Terrors op de Niederkirchnerstrasse nog redelijke grote stukken van de Berlijnse Muur zien.

Het is echter ook de moeite waard om naar het Oostelijk gelegen stadsdeel Friedrichshain te reizen. In dit deel vormde de rivier de Spree de grens tussen Oost en West. Langs deze rivier tref je nog ruim 1,3 kilometer muur: de East Side Gallery. Na de val van de Muur is dit hele stuk door kunstenaars onder handen genomen en voorzien van kunst die vaak stof biedt tot nadenken. Vanwege restauratie zijn delen van de Muur nu afgeschermd met een hekwerk.

Berlijnse Muur bij East Side Gallery - Berlijn

Oost en West bij East Side Gallery - Berlijn

Hohenschönhausen

Nóg oostelijker ligt een bestemming die tot onze verbazing maar in weinig reisgidsen is opgenomen: de beruchte Stasi-gevangenis Hohenschönhausen. Er is geen andere plek die de angst voor en de werking van het DDR-systeem zo goed illustreert. Op dit destijds geheime terrein bevond zich de gevangenis van het Ministerium für Staatssicherheit. Hier kwamen mensen terecht gezien werden als een gevaar voor de DDR. Voor hun omgeving verdwenen zij simpelweg.

Er worden Engelstalige rondleidingen aangeboden, maar deelnemen aan een Duitse tour kan nóg indrukwekkender zijn aangezien die vaak gegeven wordt door voormalige gevangenen. Tijdens de rondleiding krijg je een beeld van de psychologische druk die hier werd uitgeoefend op mensen – alles om gevangenen misdaden te laten bekennen die zij nooit hadden begaan.

Opgesloten worden in Hohenschönhausen betekende totale isolatie voor onbepaalde duur. Er golden strikte slaapvoorschriften, naar buiten kijken was onmogelijk en bewakers mocht je niet aankijken of aanspreken. Ook werd je als gevangene onthouden van elke vorm van contact met medegevangenen. De enige persoon met wie je mocht spreken was je vaste ondervrager. Wanneer je in één van de tientallen nog volledig ingerichte verhoorruimten staat, ga je langzaam begrijpen hoe het onderscheid tussen vriend en vijand op den duur vervaagde. Voor veel gevangenen met totale verwarring tot gevolg.

Cellen en buitenmuur Hohenschönhausen - Berlijn

Verhoorruimte in Hohenschönhausen - Berlijn

Cellen in Hohenschönhausen - Berlijn

Meer DDR?

Wil je nog meer zien van de DDR? Dan zijn er in Berlijn nog enkele andere bezienswaardigheden, die wij zelf helaas nog niet hebben kunnen bezoeken. Denk hierbij aan het Stasi Museum waar de tijd in 1990 is stil blijven staan of het museum Alltag in der DDR over het dagelijkse leven in de DDR. Ook interessant is een rondleiding langs de vele spookstations van Berliner Unterwelten – de stations waar treinen en metro’s uit het Westen ten tijden van de DDR wel langskwamen maar niet mochten stoppen.

Gedenkstätte Berliner Mauer - Berlijn

Gepubliceerd op 28 september 2016

2 Reacties

  • Reageer
    Anna
    4 oktober 2016 at 13:39

    Ik vond het heel bijzonder om rond te lopen in de voormalige DDR. Het ziet er echt totaal anders uit dan in West-Berlijn. Goede tips! Als ik weer in Berlijn ben, wil ik naar de Stasi gevangenis gaan!

    • Reageer
      Travelosophy
      4 oktober 2016 at 15:39

      Dank je! Wij vonden de gevangenis erg indrukwekkend, vooral omdat het er sinds die tijd weinig veranderd is en je je (enigszins) kunt voorstellen hoe gevangenen zich daar gevoeld moeten hebben.

    Laat een reactie achter